ΕΝΗΜΕΡΩΣΗ-ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ-ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ

Αναθεώρηση της σταθεράς του Χαμπλ, της κοσμικής σκάλας απόστασης

Αναλύοντας καινούργια δεδομένα επιστήμονες στις ΗΠΑ έκαναν νέους υπολογισμούς για τη λεγόμενη «σταθερά του Χαμπλ» που είναι πιο γνωστή με τον όρο «κοσμική σκάλα απόστασης». Στην ουσία οι επιστήμονες έκαναν την ακριβέστερη μέχρι σήμερα μέτρηση του ρυθμού διαστολής του Σύμπαντος στην τωρινή χρονική περίοδο.

Η σκάλα και η νέα μέτρηση

Η «σταθερά του Χαμπλ» είναι ο παράγοντας αναλογίας στον νόμο του Χαμπλ, που εκφράζει την ταχύτητα με την οποία φαίνεται ότι απομακρύνεται ένα σώμα, ανά μονάδα απόστασης λόγω της διαστολής του Σύμπαντος. Ακριβέστερα αποδίδεται με τον όρο παράμετρος διότι μεταβάλλεται με τον χρόνο και δε παραμένει σταθερή. Μέχρι σήμερα οι παρατηρήσεις και οι μετρήσεις είχαν οδηγήσει τους επιστήμονες στην εκτίμηση ότι η τιμή της «σταθεράς του Χαμπλ» είναι 71±4 χιλιόμετρα ανά δευτερόλεπτο ανά μεγαπαρσέκ (ένα μεγαπαρσέκ είναι περίπου 3 εκατ. έτη φωτός).

Έχει συνδέσει το όνομά του με γλωσσικές εκφράσεις, μύθους, αστρολογικές προβλέψεις, ακόμα και σπάνια φυσικά φαινόμενα. Το «μπλε φεγγάρι», δηλαδή η πανσέληνος, για δεύτερη φορά μέσα στον ίδιο μήνα, θα συμβεί σήμερα Παρασκευή 31/8/2012, συνοδευόμενο από πλήθος εκδηλώσεων.

Πρόκειται για ένα φαινόμενο που εμφανίζεται κάθε 2,5 χρόνια περίπου. Τα περισσότερα έτη έχουν δώδεκα πανσελήνους, ωστόσο κάθε ημερολογιακό έτος περιλαμβάνει δώδεκα σεληνιακούς κύκλους και έντεκα ημέρες ακόμη. Όταν αυτές αθροίζονται, εμφανίζεται ένα επιπλέον φεγγάρι.

«Καθώς ο σεληνιακός μήνας είναι μικρότερος από το μέσο μήνα του ημερολογίου, τυχαίνει να έχουμε δύο πανσελήνους μέσα στον ίδιο μήνα. Το φαινόμενο αυτό αποκαλείται "μπλε πανσέληνος", όρος που όμως δεν χρησιμοποιείται επίσημα στην Αστρονομία», εξηγεί στο ΑΜΠΕ ο αστρονόμος του Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών, Νίκος Ματσόπουλος.

Φέτος έχει δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στο φαινόμενο, καθώς συμβαίνει τον Αύγουστο. «Πρέπει να διευκρινίσουμε ότι στην αστρονομία η πανσέληνος του Αυγούστου δεν διαφέρει από τις υπόλοιπες. Το λαμπρότερο φεγγάρι συμβαίνει όταν την ημέρα της πανσελήνου η Σελήνη βρίσκεται στην πιο κοντινή απόστασή της από τη Γη, δηλαδή περίπου μία φορά το χρόνο. Το φαινόμενο αυτό ονομάζεται και "Super moon"», διευκρινίζει ο κ. Ματσόπουλος.

Στο τέλος του μήνα, το βράδυ του Σαββάτου 30 Ιουνίου, ο χρόνος θα κάνει ένα άλμα και το τελευταίο λεπτό του δεν θα διαρκέσει 60, αλλά 61 δευτερόλεπτα.

Αυτό το πρόσθετο -ή διορθωτικό- δευτερόλεπτο κατά καιρούς προστίθεται στον επίσημο χρόνο για να αποκαταστήσει τη χρονική τάξη που διασαλεύεται εξαιτίας της ακανόνιστης κίνησης της Γης περί τον άξονά της.

Θεωρητικά, ο πλανήτης μας χρειάζεται 86.400 δευτερόλεπτα για να πραγματοποιήσει μία πλήρη περιστροφή 360 μοιρών, μέσα σε ένα 24ωρο.

Ταυτόχρονα όμως, η Γη δέχεται συνεχείς βαρυτικές επιδράσεις από τον Ήλιο, τη Σελήνη και τους άλλους πλανήτες του ηλιακού μας συστήματος, με αποτέλεσμα η ταχύτητα περιστροφής της να μην μένει σταθερή, αλλά να επιβραδύνεται ανεπαίσθητα - αρκετά όμως για να δημιουργείται πρόβλημα.

Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να παρατηρείται απόκλιση ανάμεσα στον φυσικό (ηλιακό) χρόνο και στον Διεθνή Ατομικό Χρόνο (ΤΑΙ), που μετρούν τα ατομικά ρολόγια με ακρίβεια δισεκατομμυριοστού του δευτερολέπτου. Έτσι, περιοδικά γίνεται μία διόρθωση στον Συγχρονισμένο Παγκόσμιο Χρόνο (UTC), που λέγεται επίσης «Zulu Time» και μετριέται από τα ατομικά ρολόγια.

Ο ατομικός χρόνος υπολογίζεται από εκατοντάδες ατομικά ρολόγια σε όλο τον κόσμο, τα οποία μετρούν τους παλμούς του ατόμου του χημικού στοιχείου καισίου, γεγονός που επιτρέπει τον διαχωρισμό ενός δευτερολέπτου σε δέκα δισεκατομμύρια μικρότερα τμήματα.

Η ακρίβεια αυτή σημαίνει ότι, αντίθετα με τον ηλιακό χρόνο, χάνεται μόλις ένα ατομικό δευτερόλεπτο κάθε 300 εκατ. χρόνια.